3 năm trước, Lan (29 tuổi, nhân viên marketing, Hà Nội) có một thói quen rất rõ: mỗi năm tự thưởng cho mình một chiếc túi khoảng 15-30 triệu. Không cần quá xa xỉ, chỉ cần đủ “đã” để thấy mình đang lớn lên. Năm nay, cô vẫn dành ra 25 triệu. Nhưng thay vì order túi, cô bước vào tiệm vàng. “Không mua túi nữa, tôi mua vàng.”
Lan không phải trường hợp cá biệt. Trong nhóm bạn văn phòng 9x của cô, 4/7 người đã bắt đầu tích vàng trong 2 năm gần đây. Không ai coi mình là nhà đầu tư. Mỗi lần mua chỉ 1–3 chỉ, có người còn mua lẻ từng chút. Lý do giống nhau: “Cho yên tâm.” Yên tâm vì layoff không báo trước, công ty tái cấu trúc liên tục, chứng khoán đỏ lửa, crypto như tàu lượn và lãi suất ngân hàng không còn đủ hấp dẫn để tạo cảm giác an toàn.
Trong một thế hệ lớn lên giữa Covid, khủng hoảng kinh tế và những đợt sa thải hàng loạt, tài sản “sờ được” mang lại một thứ cảm giác rất khác: cảm giác mình còn nắm được cái gì đó trong tay.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Giả sử cùng 25 triệu, một chiếc túi gần như mất giá ngay khi bước ra khỏi cửa hàng. Vàng thì có thể lên, có thể xuống, nhưng luôn có giá trị quy đổi. Lan nói thẳng: “Trước đây mình mua túi vì thấy mình xứng đáng. Giờ mình mua vàng vì thấy mình cần.” Câu nói nghe thực tế đến lạnh lùng, nhưng nó phản ánh một sự chuyển dịch rõ rệt: từ tiêu tiền để tận hưởng sang tiêu tiền để phòng thân. Người trẻ không hết thích đồ đẹp, chỉ là nỗi lo về tương lai đang lớn hơn nhu cầu sở hữu một món đồ để khẳng định mình.
Ngày xưa vàng gắn với cưới hỏi, của hồi môn, mẹ tích cóp từng chỉ. Giờ vàng xuất hiện trong story check giá mỗi sáng, trong app ngân hàng có mục mua vàng, trong nhóm chat bàn chuyện “mua lúc này có đỉnh không”. Nhiều người mua vàng không vì chuẩn bị cưới mà vì chuẩn bị… cho rủi ro. Một cô gái 27 tuổi nói: “Em không biết có cưới ai không, nhưng em biết nếu mất việc thì em cần tiền.” Vàng trở thành một dạng quỹ khẩn cấp vật lý. Không phải vì nó sinh lời tốt nhất, mà vì nó dễ tin nhất.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Tất nhiên, vàng không phải phép màu. Giá mua luôn cao hơn giá bán một khoảng nhất định, nếu cần tiền gấp có thể lỗ, vàng không tạo dòng tiền như gửi tiết kiệm và cũng không tăng trưởng mạnh như cổ phiếu nếu đầu tư dài hạn đúng cách. Nói cách khác, vàng không làm bạn giàu nhanh. Nó chỉ giúp bạn bớt lo. Nhưng với một thế hệ luôn cảm thấy mọi thứ quá mong manh, “bớt lo” đã là một giá trị đủ lớn để xuống tiền.
“Không mua túi nữa, tôi mua vàng” vì thế không chỉ là câu chuyện đổi món tiêu dùng. Nó là câu chuyện về hệ giá trị đang thay đổi. Trưởng thành không còn là có đồ hiệu, mà là có phương án dự phòng. Chiếc túi nói với người khác rằng bạn đang ổn. Chỉ vàng nói với chính bạn rằng bạn sẽ ổn, kể cả khi mọi thứ không ổn.
