Nhân kỷ niệm 25 năm ngày xuất bản số báo đầu tiên (2/3/2001- 2/3/2026), Tạp chí Đời sống và Pháp luật (ĐS&PL) đã có cuộc trò chuyện với Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh.
Cơ hội để tạp chí phát triển bền vững
ĐS&PL: Thưa ông, báo chí đang phải cạnh tranh gay gắt với nền tảng số và mạng xã hội, đặc biệt khi báo in ngày càng chịu nhiều áp lực, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò, vị thế và hướng đi của các tạp chí hiện nay?
Ông Lê Quốc Minh: Hiện nay, báo in ngày khó cạnh tranh với các trang điện tử, đặc biệt là mạng xã hội. Cho nên, chính các tờ báo in ngày nay cũng phải chuyển hướng. Thay vì đưa những tin tức thật nhanh, thật nóng thì phải đưa những câu chuyện dài hơn, vốn là thế mạnh của các tờ tạp chí.
Chúng tôi đã chứng kiến những xu hướng báo chí thế giới mà người ta nói rằng: "Bây giờ lại là thời trở lại của tạp chí in". Tuy nhiên, tạp chí in bây giờ phải phát triển theo một ý tưởng, một triết lý, chiến lược khác.
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh (Ảnh: Hữu Thắng).
Báo in nói chung và tạp chí nói riêng hiện nay cần đầu tư sâu cả về nội dung lẫn hình thức. Không chỉ cung cấp thông tin chuyên sâu, tạp chí còn phải trở thành nguồn tri thức có giá trị lâu dài để người đọc có thể lưu giữ và tra cứu khi cần. Tạp chí phải đủ đẹp để người đọc đặt lên giá sách hay là trên bàn khi nhìn vào cảm thấy là có giá trị cao.
Và với nội dung thay vì cố gắng làm cho thật nhiều, thì xu hướng hiện nay là "ít hơn nhưng chất lượng hơn" để độc giả phải quay trở lại với mình.
Mỗi tạp chí đều có bản sắc và phân khúc riêng, tạp chí phụ nữ chuyên sâu cho phụ nữ, tạp chí pháp luật tập trung vào pháp luật, chính sách… Chính sự chuyên biệt đó là thế mạnh cần tiếp tục phát huy.
Hiện nay, tạp chí cần được định vị như một sản phẩm "sang trọng", đẹp về hình thức, chất lượng về nội dung. Khi cả nội dung lẫn hình thức đều đủ giá trị để người đọc nâng niu, đó mới là cơ hội để tạp chí phát triển bền vững.
ĐS&PL: Theo ông, báo chí cần phải đổi mới tư duy, phương thức tiếp cận ra sao để báo chí làm tốt vai trò, sứ mệnh của mình vừa hấp dẫn cũng như đúng định hướng trong bối cảnh mới?
Ông Lê Quốc Minh: Phải khẳng định rằng, báo chí chuyên nghiệp phải mang tính chuyên môn cao, góc nhìn đa chiều, như vậy nhà báo mới có cơ hội tiếp cận thông tin để phỏng vấn lãnh đạo, doanh nhân, chuyên gia, người dân trong từng lĩnh vực.
Độc giả tham quan gian trưng bày của Tạp chí Đời sống và Pháp luật tại Hội báo toàn quốc 2023 (Ảnh: Hữu Thắng).
Thực tế cho thấy, người dùng khi đọc rất nhiều thông tin trôi nổi trên mạng, nhưng khi họ cần một nơi để kiểm chứng, kiểm định thì vẫn quay về với báo chí chính thống và khi ấy báo chí như một "ngọn hải đăng" để định hướng: Đâu là thông tin cần quan tâm, đâu là thông tin chính xác?
Dù có nhiều thách thức, cạnh tranh, nhưng tôi cho rằng đây cũng là cơ hội để báo chí chính thống khẳng định vị thế vai trò của mình là "ngọn hải đăng" soi sáng cho người dùng trong công việc cũng như trong cuộc sống.
Sử dụng AI như công cụ hỗ trợ để làm báo tốt hơn
ĐS&PL: Thưa ông, Báo Nhân Dân đã tổ chức nhiều chương trình từ âm nhạc, sự kiện lịch sử thu hút đông đảo bạn trẻ. Trước đây, nhiều người cho rằng báo in chủ yếu dành cho độc giả lớn tuổi. Từ thực tiễn của Báo Nhân Dân, ông có thể chia sẻ kinh nghiệm và gợi mở định hướng cho các tạp chí hiện nay?
Ông Lê Quốc Minh: Thay vì chạy hoàn toàn theo xu hướng số hóa, nhiều đơn vị vẫn duy trì các ấn phẩm in chuyên sâu theo định kỳ. Đây chính là thế mạnh của báo, tạp chí và sách in, tạo ra những sản phẩm có giá trị lâu dài, thực sự hữu ích và khiến người đọc muốn lưu giữ, tra cứu khi cần.
Thực tế cho thấy, khi báo chí không ngừng tìm tòi những cách làm mới mẻ, linh hoạt và bắt kịp thị hiếu, thì ngay cả những tờ báo in từng bị xem là "của quá khứ", hay chỉ dành cho độc giả lớn tuổi, vẫn có thể trở nên hấp dẫn, đặc biệt là giới trẻ.
Đông đảo người dân xếp hàng nhận bản phụ san tranh panorama Chiến dịch Điện Biên Phủ của báo Nhân dân.
Một số cơ quan báo chí, tạp chí đã chủ động học hỏi và sáng tạo những cách làm mới. Dĩ nhiên, có đơn vị đạt kết quả tốt hơn đơn vị khác, nhưng điều quan trọng nhất là dám làm và dám đổi mới.
Thành công không đến từ một công thức có thể sao chép. Chỉ khi thử nghiệm nhiều lần, chấp nhận rủi ro và rút ra bài học cho riêng mình, các cơ quan báo chí mới có thể tạo ra những sản phẩm thực sự hấp dẫn và thu hút công chúng.
Trong thời gian qua, Báo Nhân Dân đã làm được một điều là đưa người dùng trở lại với báo in. Điều mừng hơn là trong số những độc giả lại rất nhiều người trẻ. Cũng hiếm khi chúng ta thấy một hiện tượng là người dân và đặc biệt người trẻ xếp hàng cả kilomet để đón chờ một ấn phẩm báo in.
Chúng tôi tìm ra công thức để thu hút người trẻ nói riêng và công chúng nói chung đến với báo in. Đó là khi chúng ta kể những câu chuyện lịch sử, nói những vấn đề mang tính rất chính thống, sử dụng nền tảng báo in nhưng kết hợp với công nghệ nhấn mạnh vào thị giác thì độc giả và công chúng rất thích.
ĐS&PL: Trước làn sóng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, báo chí đa nền tảng, theo ông, báo chí nói chung và Tạp chí Đời sống và Pháp luật nói riêng cần ưu tiên những hướng đi nào để vừa đổi mới mạnh mẽ, vừa giữ được chiều sâu nội dung và tính chuẩn mực của báo chí chính thống?
Ông Lê Quốc Minh: Hiện nay, số lượng các cơ quan báo chí có sử dụng trí tuệ nhân tạo và các nhà báo có sử dụng trí tuệ nhân tạo trong tác nghiệp cũng đang tăng lên. Song chưa có nhiều toà soạn có những chiến lược cụ thể trong sử dụng AI.
Cần khẳng định rằng AI là một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại cũng như trong hoạt động báo chí. Vấn đề không phải là có sử dụng hay không, mà là sử dụng như thế nào để phát huy hiệu quả tốt nhất.
Đến thời điểm này, AI làm rất tốt những công việc tỉ mỉ, chi tiết, mang tính tổng hợp và tra soát dữ liệu. Tuy nhiên, con người vẫn giữ lợi thế về tư duy sáng tạo và cảm xúc. Một cuộc phỏng vấn trực tiếp giữa người với người luôn có chiều sâu và cảm xúc mà máy móc khó có thể thay thế, dù công nghệ ngày càng phát triển.
Vì vậy, quan điểm phù hợp là: những việc máy làm tốt thì nên để máy đảm nhiệm; còn con người cần tập trung vào những nội dung chuyên sâu, sáng tạo và giàu tính nhân văn, đó mới là giá trị cốt lõi của báo chí.
Cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân
ĐS&PL: Với tư cách là Hội Nhà báo Việt Nam, ông có kỳ vọng đối với đội ngũ những người làm báo hiện nay?
Ông Lê Quốc Minh: Bước qua dấu mốc 100 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam, báo chí nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với phương thức làm nghề hiện đại hơn, năng động hơn.
Trong kỷ nguyên số, bên cạnh những kỹ năng truyền thống, người làm báo cần chủ động bồi dưỡng và trang bị thêm các kỹ năng mới về công nghệ, dữ liệu, đa nền tảng và tư duy sáng tạo, để thích ứng với môi trường truyền thông đang thay đổi nhanh chóng.
Cùng với đó, các cơ quan báo chí sẽ phải tinh hơn, hiện đại hơn, hiệu quả hơn để phục vụ công chúng hiệu quả và thực hiện được nhiệm vụ cao cả của mình là tuyên truyền hiệu quả đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước. Đồng thời trở thành diễn đàn của người dân, là cầu nối giữa người dân với Đảng với Nhà nước.
ĐS&PL: Nhân kỷ niệm 25 năm Tạp chí Đời sống và Pháp luật xuất bản số ấn phẩm đầu tiên, ông có nhắc nhở điều gì đối với tập thể lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên của Tạp chí trong chặng đường phát triển mới?
Ông Lê Quốc Minh: Tạp chí Đời sống và Pháp luật sau 1/4 thế kỷ phát triển đã đạt được những dấu ấn nhất định và đã tạo được bản sắc riêng. Tạp chí lựa chọn cách tiếp cận các vấn đề pháp luật, pháp lý nhưng luôn gắn chặt với đời sống thường nhật. Nhờ đó, nội dung vừa bảo đảm tính chuyên môn, vừa gần gũi, dễ tiếp cận hơn so với những ấn phẩm thuần túy chuyên ngành.
Đội ngũ nhân sự ngày càng trẻ hoá tại Tạp chí Đời sống và Pháp luật (Ảnh: Hữu Thắng).
Tuy nhiên, chính lợi thế đó cũng đi kèm không ít thách thức. Sự cạnh tranh ngày càng lớn, nhu cầu và kỳ vọng của công chúng thay đổi liên tục, đòi hỏi Tạp chí phải không ngừng đổi mới nội dung, hình thức thể hiện và nâng cao chất lượng để giữ vững vị thế của mình.
Chúng tôi hy vọng, với đội ngũ lãnh đạo quyết liệt, đội ngũ phóng viên biên tập viên trẻ trung và ngày càng trở nên hiện đại hơn, cập nhật hơn những kiến thức của báo chí thế giới cũng như trong nước, Tạp chí Đời sống và Pháp luật với đúng tôn chỉ mục đích của mình sẽ trở thành một trong những tờ báo hàng đầu về mặt pháp luật pháp lý, cung cấp hiệu quả những nội dung cần thiết về lĩnh vực pháp luật nhưng lại rất gần gũi với đời sống cho độc giả trên khắp mọi miền Tổ quốc.
Chúc Tạp chí Đời sống và Pháp luật tiếp tục có những chặng đường phát triển thành công trong thời gian tới, tiếp tục là một trong những đơn vị báo chí đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của Báo chí Cách mạng Việt Nam.
ĐS&PL: Xin trân trọng cảm ơn chia sẻ của ông!
