Tổ chức công đoàn Việt Nam: Từ sự quan tâm lớn lao, sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm lớn lao, sâu sắc đối với giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn.
Bác Hồ thăm Nhà máy Diêm Thống Nhất những năm đầu khôi phục kinh tế (1956). Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Bản thân Người đến với tổ chức Công đoàn khá sớm. Năm 1913, tại Anh, Nguyễn Tất Thành tham gia Tổ chức bí mật Nghiệp đoàn Lao động hải ngoại của những người thợ thuyền thuộc địa. Năm 1919, lấy tên là Nguyễn Ái Quốc, Người gia nhập Công đoàn kim khí quận 17 Paris.
Từ năm 1921, Người xúc tiến truyền bá chủ nghĩa Mác Lênin vào Việt Nam và tích cực chuẩn bị thành lập tổ chức Công đoàn Việt Nam về mặt lý luận và biện pháp xây dựng - tổ chức, là một trong những kiến trúc sư chủ yếu cho Công hội đỏ, hình thức đầu tiên của tổ chức Công đoàn Việt Nam.
Trong tác phẩm Đường Cách mệnh do Bộ Tuyên truyền của Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức xuất bản tại Quảng Châu vào năm 1927, Nguyễn Ái Quốc nêu rõ: "Tổ chức Công hội trước là để cho công nhân đi lại với nhau cho có cảm tình; hai là để nghiên cứu với nhau; ba là để sửa sang cách sinh hoạt của công nhân cho khá hơn bây giờ; bốn là để giữ gìn lợi quyền cho công nhân; năm là để giúp cho cho quốc dân, giúp cho thế giới".
Tháng 3 năm 1929 chi bộ cộng sản đầu tiên được thành lập ở Hà Nội. Ngày 17/6/1929, Đông Dương cộng sản Đảng ra đời và lấy phong trào công nhân làm nòng cốt cho phong trào cách mạng, lấy việc vận động công nhân làm trung tâm công tác của Đảng, Đảng cử hàng loạt cán bộ vào nhà máy, hầm mỏ, nắm các công hội do Hội Việt Nam cách mạng thanh niên đã lập từ trước để tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản, phổ biến tôn chỉ, mục đích Điều lệ của công hội đỏ, chọn lọc những quần chúng tích cực kết nạp vào Công hội đỏ.
Nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác vận động công nhân tăng cường sự thống nhất về tổ chức và hành động của tổ chức công hội, Ban chấp hành TW lâm thời Đông Dương Cộng sản đảng quyết định tổ chức Hội nghị đại biểu Tổng Công hội đỏ Bắc Kì lần thứ I ngày 28/7/1929. Hội nghị được tổ chức tại trụ sở Tổng công hội Bắc kỳ, số nhà 15 phố Hàng Nón - Hà Nội. Tham dự Đại hội có các đại biểu các Tổng công hội tỉnh và thành phố: Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, khu mỏ Đông Triều, Mạo Khê.
Việc thành lập Tổng công hội đỏ Bắc kỳ có ý nghĩa hết sức to lớn đối với phong trào công nhân Việt Nam. Đáp ứng nhu cầu cấp thiết về tổ chức của giai cấp công nhân Việt Nam. Phong trào công nhân không còn mang tính chất tự phát, mà đã dần đi vào hệ thống khi Công hội Đỏ như là "sợi dây chuyền nối liền đội tiền phong với quần chúng lao động".
Như vậy, trên bước đường tiếp cận tới chủ nghĩa Mác-Lênin, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh là người đặt cơ sở về lý luận và thực tiễn để thành lập tổ chức công đoàn cách mạng của giai cấp công nhân.
Sau này, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là người luôn quan tâm, chăm lo xây dựng tổ chức Công đoàn Việt Nam.
Năm 1957, Người đã kí Sắc lệnh ban hành Luật Công đoàn, trong đó chỉ rõ mục đích của công đoàn: Phải cải thiện đời sống công nhân, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa của giai cấp công nhân nói riêng và nhân dân nói chung; đồng thời giao cho tổ chức công đoàn quyền quản lí, điều hành Quỹ bảo hiểm xã hội để duy trì hoạt động công đoàn và bảo đảm lợi ích thiết thực của người lao động.
Nói chuyện tại Đại hội Công đoàn toàn quốc lần thứ II, tháng 2/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Phát minh, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật cũng là vấn đề quan trọng. Nếu công đoàn biết khuyến khích, áp dụng, cải tiến và phổ biến rộng rãi những sáng kiến ấy thì năng suất lao động sẽ nâng cao không ngừng". "Công đoàn phải có biện pháp thiết thực để nâng cao trình độ văn hóa và kỹ thuật của công nhân, phải tùy khả năng cộng với cố gắng mà nâng cao dần đời sống vật chất của họ; phải chú ý bảo vệ sức khỏe, bảo vệ an toàn lao động và tăng cường công tác vệ sinh...".
Điểm tựa tin cậy của người lao độngTiếp thu, vận dụng những tư tưởng cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giai cấp công nhân và xây dựng Công đoàn Việt Nam, giai cấp công nhân Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, đảm đương xuất sắc vai trò lãnh đạo cách mạng, tổ chức Công đoàn các cấp đã không ngừng đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, ngày càng được người lao động tin cậy, gắn bó; trở thành chỗ dựa vững chắc của người lao động Việt Nam.
Đặc biệt từ năm 1986, đường lối đổi mới toàn diện, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế nhằm phát huy những năng lực và giải phóng tiềm năng sẵn có do Đại hội lần thứ VI của Đảng đề xướng đã làm chuyển biến nhận thức và hành động trong toàn xã hội nói chung và trong hoạt động công đoàn nói riêng. Công đoàn đã chú trọng đổi mới tổ chức, nội dung, phương thức hoạt động theo hướng sát cơ sở, lấy người lao động làm đối tượng vận động, tập hợp, lấy chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích, hợp pháp, chính đáng của người lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh làm mục tiêu hoạt động. Bộ luật Lao động năm 1994 xác định nhiệm vụ của Công đoàn: Tham gia cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế - xã hội, chăm lo và bảo vệ quyền lợi của người lao động, tham gia kiểm tra, giám sát việc thi hành các quy định của pháp luật lao động; quy định cụ thể về trách nhiệm của công đoàn tham gia xây dựng Thỏa ước lao động tập thể , chế độ tiền lương , và công tác an toàn lao động, vệ sinh lao động.
Công đoàn Việt Nam ngày càng đã làm tốt vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội; tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp về những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người lao động; tuyên truyền, vận động người lao động học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới.
Công nhân, người lao động nhận hàng "0 đồng" tại chương trình Tháng công nhân và Tháng hành động về An toàn vệ sinh lao động năm 2026. Ảnh: T.L.
Công đoàn thực sự là chỗ dựa vững chắc, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với đoàn viên, người lao động. Các cấp công đoàn đã chủ động, tích cực xây dựng, hoàn thiện hàng trăm văn bản pháp luật, chính sách, chế độ việc làm, tiền lương, nhà ở, bảo hiểm xã hội…; đồng thời tham gia giải quyết các khiếu nại, tố cáo, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hàng trăm nghìn lao động.
Các cấp Công đoàn, nhất là Tổng LĐLĐVN đã chủ động, tích cực đổi mới và nâng cao chất lượng tham gia xây dựng chính sách, pháp luật liên quan đến đoàn viên và người lao động, hoạt động công đoàn; phát hiện, đề xuất nhiều kiến nghị, góp ý xây dựng pháp luật để chăm lo, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của đoàn viên và người lao động như quyền lựa chọn việc làm, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, tiền lương, vấn đề nhà ở, điều kiện làm việc của đoàn viên và người lao động, các chính sách hỗ trợ đoàn viên và người lao động bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh COVID-19... Trong đó, tổ chức Công đoàn ngày càng có tiếng nói mạnh mẽ và hiệu quả trong các hội đồng, ủy ban, ban chỉ đạo, các cơ chế dân cử để bảo vệ quyền lợi của đoàn viên và người lao động. Trong 5 năm qua (2018-2023), đề xuất nâng mức lương tối thiểu tăng 25,34%, góp phần cải thiện đời sống đoàn viên và người lao động, thu hẹp khoảng cách giữa tiền lương tối thiểu và mức sống tối thiểu.
Liên đoàn Lao động tỉnh Cao Bằng tổ chức chương trình "Tết sum vầy - Xuân chia sẻ" Xuân Giáp Thìn năm 2024.
Bên cạnh đó, Công đoàn các cấp, đặc biệt là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã tìm tòi, sáng tạo, đề xuất và tổ chức nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực, như: "Tết Sum vầy", "Tháng Công nhân". Riêng "Tết Sum vầy" trong 5 năm qua có hơn 30 triệu lượt đoàn viên, người lao động được chăm lo với tổng số tiền gần 28.000 tỉ đồng. Tháng Công nhân được triển khai cùng Tháng Hành động về an toàn vệ sinh lao động đã tổ chức thăm, động viên, tặng quà hơn 3,8 triệu lượt công nhân, lao động có hoàn cảnh khó khăn, công nhân bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mắc bệnh hiểm nghèo; tôn vinh, tổ chức tri ân công nhân có nhiều thành tích trong sản xuất kinh doanh với tổng số tiền hàng nghìn tỉ đồng.
Chương trình "Mái ấm Công đoàn" giúp gần 14.000 đoàn viên, người lao động được xây dựng, sửa chữa nhà ở với tổng số tiền hỗ trợ hơn 500 tỉ đồng. Việc nâng cao chất lượng bữa ăn ca trở thành hoạt động thiết thực, thường xuyên của công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp, bước đầu xây dựng mô hình "Bữa ăn công đoàn".
Chương trình "Phúc lợi đoàn viên" tiếp tục được mở rộng, định kỳ được rà soát, đánh giá, bổ sung các đối tác mới với những ưu đãi phục vụ trực tiếp lợi ích của đoàn viên, người lao động.
Xây dựng các thiết chế công đoàn, tháo gỡ những vấn đề bức xúc về nhà ở, nhà trẻ, nơi sinh hoạt văn hoá, chăm sóc sức khỏe… tại các khu công nghiệp; thăm hỏi, tặng quà của nhân dịp Tết nguyên đán và tổ chức gặp gỡ, đối thoại hàng năm giữa Thủ tướng Chính phủ với công nhân; xây dựng chương trình "Công đoàn đồng hành với Chính phủ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững đất nước"…
Giờ đây, tổ chức Công đoàn đang đứng trước yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện. Như nhìn nhận của ông Trần Thanh Hải, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Tổng LĐLĐ Việt Nam, nhiệm vụ quan trọng của tổ chức Công đoàn hiện nay là kế thừa những giá trị đã được khẳng định, đồng thời tìm ra động lực phát triển mới để tăng sức hấp dẫn đối với công nhân, người lao động. Trong bối cảnh mới, động lực phát triển cần hướng đến việc xây dựng tổ chức Công đoàn vững mạnh từ bên trong, đủ năng lực thích ứng với thách thức và tạo sự gắn kết giữa đoàn viên, cán bộ Công đoàn và người sử dụng lao động.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài phát biểu với công nhân, người lao động Thành phố Hồ Chí Minh ngày 27/4/2026 đã nhấn mạnh: Các cấp Công đoàn phải gần công nhân hơn nữa, hiểu công nhân hơn nữa, nói được tiếng nói của công nhân và bảo vệ thiết thực quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân. Công đoàn phải có mặt kịp thời khi người lao động khó khăn, ốm đau, bị nợ lương, mất việc, bị tai nạn lao động hoặc gặp biến cố trong cuộc sống. Công đoàn không chỉ là nơi tổ chức phong trào, mà phải thực sự là mái nhà ấm áp, là chỗ dựa tin cậy của đoàn viên, công nhân, người lao động.
Theo Nhà báo & Công Luận
