Trong căn bếp của nhiều gia đình Việt, các loại thực phẩm khô như nấm hương, mộc nhĩ, rong biển, đậu hũ khô hay váng đậu gần như là “nguyên liệu quốc dân”. Chúng tiện lợi, dễ bảo quản và có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Tuy nhiên, ít ai biết rằng bước sơ chế - đặc biệt là ngâm thực phẩm - lại chính là khâu tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất nếu thực hiện không đúng.
Không ít người vẫn giữ thói quen ngâm thực phẩm khô theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc cảm tính. Những sai lầm nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí dẫn đến ngộ độc thực phẩm trong một số trường hợp nghiêm trọng.
Sai lầm phổ biến nhất là ngâm thực phẩm khô trong nước quá lâu, thậm chí để qua đêm. Nhiều người cho rằng ngâm càng lâu thì nguyên liệu càng mềm, sạch và ngon hơn. Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại.
Khi thực phẩm được ngâm trong nước trong thời gian dài, môi trường ẩm ướt này trở thành điều kiện lý tưởng để vi khuẩn phát triển. Đặc biệt, một số loại vi khuẩn có thể sinh ra độc tố nguy hiểm, trong đó có bongkrekic acid - chất độc từng được ghi nhận trong nhiều vụ ngộ độc thực phẩm.
Điểm đáng lo ngại là loại độc tố này không bị phá hủy ngay cả khi nấu ở nhiệt độ cao. Điều đó đồng nghĩa với việc dù bạn có nấu chín kỹ đến đâu, thực phẩm đã nhiễm độc vẫn có thể gây hại cho cơ thể.
Theo cảnh báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc kiểm soát vi sinh vật trong quá trình chế biến thực phẩm là yếu tố then chốt để phòng tránh ngộ độc. Những sai sót trong khâu sơ chế, đặc biệt là ngâm thực phẩm không đúng cách, có thể làm gia tăng nguy cơ này.
Ngâm nước nóng: Nhanh nhưng đánh đổi dinh dưỡngKhông ít người chọn cách ngâm nước nóng để “đi tắt đón đầu”. Tuy nhiên, phương pháp này lại khiến nhiều dưỡng chất bị phá hủy.
Các vitamin tan trong nước, protein và polysaccharide - những thành phần có lợi trong nấm và rong biển - rất dễ bị biến đổi dưới nhiệt độ cao. Không chỉ vậy, cấu trúc thực phẩm cũng bị ảnh hưởng, khiến món ăn mất đi độ giòn, dai và hương vị tự nhiên.
Nói cách khác, bạn có thể tiết kiệm vài phút nhưng lại “đánh đổi” cả giá trị dinh dưỡng của món ăn.
Một lỗi khác thường gặp là không rửa kỹ hoặc để thực phẩm đã ngâm quá lâu trước khi nấu. Thực phẩm khô trong quá trình bảo quản có thể bám bụi, tạp chất, thậm chí là vi sinh vật.
Nếu không được làm sạch đúng cách, những yếu tố này sẽ đi trực tiếp vào cơ thể. Ngoài ra, việc để thực phẩm đã ngâm ở nhiệt độ phòng quá lâu cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn tiếp tục sinh sôi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), an toàn thực phẩm phụ thuộc rất lớn vào khâu xử lý và bảo quản, trong đó việc kiểm soát vi sinh vật trong quá trình chế biến là yếu tố then chốt để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm.
PGS.TS Trần Đáng - nguyên Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) - từng chia sẻ trên báo Lao Động rằng: Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tại gia đình xuất phát từ những sai sót rất nhỏ trong khâu sơ chế, đặc biệt là thói quen ngâm thực phẩm không đúng cách. Ông nhấn mạnh rằng việc hiểu đúng và tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm quan trọng không kém gì việc lựa chọn nguyên liệu.
Ngâm đúng cách: Đơn giản nhưng cần nhớ kỹMột điểm quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là mỗi loại thực phẩm khô cần có phương pháp ngâm khác nhau. Không thể áp dụng một cách chung cho tất cả.
- Với nấm mộc nhĩ, nấm hương: nên ngâm trong nước ấm khoảng 15-30 phút, sau đó rửa sạch và nấu ngay
- Với đậu hũ khô, váng đậu: nên ngâm bằng nước lạnh để thực phẩm mềm từ từ, tránh tình trạng bên ngoài nhũn nhưng bên trong vẫn cứng
- Với rong biển: cần rửa sạch bụi bẩn trước khi ngâm, sau đó rửa lại một lần nữa
Quan trọng nhất là không ngâm quá lâu và không để thực phẩm đã ngâm ở ngoài quá lâu trước khi chế biến.
Nhiều người thường xem nhẹ bước ngâm thực phẩm, coi đó chỉ là thao tác phụ. Nhưng thực tế, đây lại là “cửa ngõ” quyết định độ an toàn của món ăn.
Một sai lầm nhỏ có thể không gây hậu quả ngay lập tức, nhưng nếu lặp lại thường xuyên, nguy cơ tích lũy sẽ ngày càng lớn.
Để đảm bảo an toàn khi sử dụng thực phẩm khô, bạn nên ghi nhớ một số nguyên tắc cơ bản:
- Không ngâm thực phẩm quá lâu, đặc biệt không để qua đêm
- Tránh ngâm nước quá nóng
- Rửa sạch trước và sau khi ngâm
- Chế biến ngay sau khi ngâm xong
- Bảo quản thực phẩm ở nơi khô ráo, thoáng mát
Ngâm thực phẩm khô là một bước nhỏ trong quá trình nấu ăn, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Những thói quen tưởng chừng vô hại có thể trở thành nguy cơ nếu không được thực hiện đúng cách.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm, việc thay đổi những thói quen nhỏ trong căn bếp chính là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Bởi cuối cùng, ăn uống không chỉ là để no mà còn là để sống khỏe - và điều đó bắt đầu từ những chi tiết rất nhỏ.
